- udział w obronie Wilna w starciu z armią sowiecką we wrześniu 1939 roku, jako strzelec z cenzusem w Batalionie Studenckim (najprawdopodobniej przedtem nauka w szkole podchorążych 5 pułku piechoty w Wilnie)1,
- Przewiezienie na początku 1940 roku ze Stanisławowa (obecnie Iwano-Frankowsk) do więzienia w Bałta
- pobyt do najpóźniej maja 1940 r. w jednym z sowieckich obozów dla jeńców wojennych, najprawdopodobniej w Kozielsku2,
- pobyt od kwietnia/maja 1940 r. do 13 czerwca 1940 roku w Pawliszczew Bor nad rzeką Ugra, w Juchnowskim obozie jeńców wojennych, w grupie 433 jeńców3,
- pobyt do 17 czerwca 1941 roku w obozie jeńców wojennych w Griazowcu, kiedy to po porozumieniu Sikorski – Majski prawie wszyscy z ww. 433 jeńców uratowanych od śmierci w Katyniu, wychodzą na wolność i wchodzą do Armii Andersa lub Armii Berlinga4,
- pobyt w więzieniu w Gorki (obecnie Niżnyj Nowogorod), cela 1/25,
- ucieczka z więzienia w Gorki pod koniec 1941 roku6,
- próba samodzielnego przedostania się przez front sowiecko – niemiecki, zakończona schwytaniem przez sowietów (choć nie rozpoznaniem, że jest zbiegiem z więzienia) i skierowaniem do budowy lotniska na dalekiej Ukrainie7,
- ucieczka z obozu pracy przy budowie lotniska i samodzielne, skuteczne przedostanie się do Warszawy na początku 1942 roku, do domu rodzinnego na ul. Żurawiej 31/158,
- udział pod ps. „Pilica” w konspiracji w oddziale pilota podporucznika Romualda Podwysockiego ps. „Ostoja” od 1942 roku do sierpnia 1943 r.9,
- od sierpnia 1943 roku udział pod ps. „Zabawa” w konspiracji w Kedywie, najpierw w kompanii Agat, Pegaz i następnie w batalionie Parasol10,
- udział w Powstaniu Warszawskim w walkach na Woli (cmentarze), potem na Starym Mieście, przejście kanałami do Śródmieścia i w końcu heroiczna walka na Górnym Czerniakowie, gdzie ginie, trafiony przypadkową kulą od tzw. „swoich”11.
Powyższe informacje wynikają z dokumentów i ustaleń, odszukanych w archiwach AAN, WBH, Ośrodka Karta, archiwach londyńskich, archiwum Hoovera w Stanford, archiwum Litwy i Rosji i zawartych w książkach pt. „Zabawa z Parasola” oraz „Parasol” – Piotra Stachiewicza. Poza tym korzystałem z wielu opisów dokonań Zabawy w innych książkach z czasów konspiracji i Powstania Warszawskiego a także w spisanych po wojnie relacjach jego koleżanek i kolegów. Korzystałem też z zarejestrowanych rozmów z Wojciechem Świątkowskim ps. „Korczak”, Marią Wiśniewską ps. „Malina”, Witoldem Sławskim ps. „Sławek” i Zbigniewem Rylskim ps. „Brzoza” z „Parasola” i Anną Jakubowską ps. „Paulinka” z „Zośki”.
Przypisy:
Ad. 1 Relacje Eugeniusza Lubieńskiego ps. Pająk, Andrzeja Ziemilskiego ps. Krzyś i Zbigniewa Gąsiora ps. Garbaty. Kolekcja Archiwum Wschodnie. Teczki – Wspomnienia o żołnierzach Parasola. Sygnatura AW V/2.9.1, 2.13, 2/2, 2/3 – Ośrodek Karta.
Ad. 2,3 i 4 Wspomnienia i zapiski Jana Bobera opracowane przez Krzysztofa Halickiego pt. „Za drutami obozów sowieckich”. Wydawca Księży Młyn. Łódź 2016 r., str. 235 – 255.
Lista imienna polskich „jeńców wojennych”, którzy – przebywając w okresie od października 1939 roku do maja 1940 roku w jednym z trzech obozów : Kozielsk – Ostaszków – Starobielsk przewiezieni zostali w okresie od kwietnia 1940 roku do obozu Pawliszczew Bor, przebywali tamże do dnia 13 czerwca 1940 roku i którzy przewiezieni zostali stamtąd zbiorowym transportem do obozu Griazowiec, gdzie przebywali w okresie od 18 czerwca 1940 roku do 2 września 1941 roku.
Ad. 5 The Polish Institute and Sikorski Museum. Archiwum Wschodnie. Sygnatura AW VI/LKSZ/03. Teczki A.7.682.1 i A.7.682.2. Nota LKSZ ZSRR nr 56 z 27 grudnia 1941 r. zawierająca informacje o 41 osobach poszukiwanych przez Ambasadę RP w Kujbyszewie notami nr D.914/41, D.936/41 i D.1044/41 z 3, 8 i 19 grudnia 1941 r, zwolnionych w tych dniach z więzienia w Gorki.
Ad. 6,7,8 i 9 Relacje Eugeniusza Lubieńskiego ps. Pająk, Andrzeja Ziemilskiego ps. Krzyś i Zbigniewa Gąsiora ps. Garbaty i innych żołnierzy Parasola. Kolekcja Archiwum Wschodnie. Teczki – Wspomnienia o żołnierzach Parasola. Sygnatura AW V/2.9.1, 2.13, 2/2, 2/3 – Ośrodek Karta. AAN.
Ad. 10 i 11 Opracowanie Piotra Stachiewicza pt. „Parasol”. Dzieje oddziału do zadań specjalnych kierownictwa dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej. Instytut Wydawniczy PAX 1984, str. 107, 110, 139, 160, 172, 259, 260, 262, 273, 280, 292, 293, 295, 345, 369, 370, 372, 373, 374, 375, 381, 484, 521, 523, 524, 526, 585, 597, 601, 707, 763.